ایا لوړ فشار لرئ؟

که ستاسو ځواب هو وي نو پس هر څومره زر چې کولی شئ دهغې په وراندې اقدام وکرئ. د درملو استعمالول یوازینې لاره د حل نده په طبیعي ډول هم کولی شو چې دوینې لوړ فشار تر یو مناسب حده ټیټ وساتلی شو.

کله چې د بدن وزن مو زیات وي، په منظم ډول الکول استعمالوئ او یا دیر کم حرکت کوئ نو بیا دتعجب وړ ندي چې تاسو دوینې لوړ فشار لرئ.دوینې لوړ فشار د څو کلو په ترڅ کې جوړیږي. او معمولا پرته د کومې نښې څخه وي. اماپرته له علا یمو هم کولی شئ چې دبدن نورو غړوو ته زیان ورسوي.

لکه زره،مغز، او پښتورگو ته، په موقع تشخیص دیر مهم دی. دوینې د لوړ فشار درملنه د درملو او د ژوند په طرز کې یو سالم بدلون په راوستلو  سره کیږي.

 که چېرې دا ناروغي تداوي نه شي نو د نورو ناروغیو لکه مغزی سکته، او د زره حمله، او د زړه دعدم کفایه سبب کیدلی شي.

 تعریف :

  1. دشریاني وینې د فشار هغه اندازه لوړوالی چې د حیاتي اعضاو د تخریب د خطر د زیاتېدو لامل شي یا په بل عبارت
  2. وینی د فشار هغه اندازه لوړوالی چې د شبکې، دما، زړه او پښتورګو درگونو د آفاتو خطر زیات کړي لوړ فشار بلل کیږي.

د وینې د لوړ فشار ډولونه:

  1. Essential HTN  ضروري لوړ فشار:
    1. 1.                  95 % علت یې نه دی معلوم (سړي نظر ښځو ته ډیر مصاب کیږي، بعضا فامیلي تاریخچه لري، تور پوستي نظر سپین پوستو ته ډېر مصاب کیږي)
    1. Secondary HTN ثانوي لوړ فشار:
    1. کله چې د لوړ فشار علت معلوم وي ثانوي لوړ فشاربلل کیږي.

دوینې د فشار مرحلې: stages of hypertension:

Normal blood pressure   (دوینې نارمل فشار)BP>  120/80 mm Hg
Elevated blood pressure   (جګ فشار)120-129/<80  mm Hg
Stage 1 high blood pressure (لومړی ستیج لوړ فشار)130- 139/80 -89 mm Hg
Stage 2 high blood pressure (دوهم ستیج لوړ فشار)>140/90
Hypertensive crises (بحراني لوړ فشار)>180/120

Hypertensive crisis (بحراني لوړ فشار):

  1. Hypertensive urgency:

 کله چې  فشار لوړیږي mmHg 180/110 < ولې حیاتي اعضاء سالم وي ٫نو فشار د څو ساعتو په جریان کې باید کم شي.  

  1. Hypertensive Emergency  (عاجل لوړ فشار):

 کله چې  فشار ډېر لوړ شي او حیاتي اعضاء متضرر شي٫ نو بیا فشار په یوه ساعت کې باید کنترول شي.

حیاتي اعضاء متضرر کېدل (شعوري حالت تغیرېدل confusion، په دماغ کي خونرېزي (stoke )، د سینې در، عدم کفایه قلبي، په سږو کې اوبه جمع کېدل  PE ، دزړه سکته)

دخطر فکتورونه Risk factors

لاندیني فکتورونه د فشار په لوړیدو کې رول لري.

  1. لوړ عمر درلودل
    1. نژاد
    1. زیات وزن درلودل
    1. سگرټ څکول
    1. په خوړو کې ډیره مالگه استعمالول
    1. د پوتاشیم کم استعمالول
    1. دفزیکي فعالیت نه موجودیت
    1. روحي فشارونه
    1. د لوړفشار فامیلي تاریخچه

دوینې دلوړ فشار علتونه:

کوم عوامل د لوړ فشار سبب کیږي ؟

دوه ډوله لوړفشار لرو چې هر یو یې جلا جلا  عوامل لري.

  1. ابتدایي لوړ فشار: Primary or Essential  hypertension

۹۵٪ علتونه  یې نامعلوم دي اولیه لوړ فشار ته اساسي لوړ فشار هم وایي، چې دا ډول فشار دکوم مشخص دلیل نه پرته واقع کیږي، او اکثریت پدې ډول فشار اخته کیږي، محققان لا تر اوسه  په هغه میکانیزمونو چې په  تدریجي ډول فشار د لوړولو سبب کیږي نه پوهیږي، ممکن یوه مجموعه د عواملو به پدې لړ کې رول ولري.دا عوامل په لاندې دول دي.

  1. جنونه : ځینې افراد د  جنیتیک له نقطه نظره لوړ فشار باندې د اخته کېدلو ته مستعد دي.
  2. فزیکي تغیرات: بعضا په بدن کې د یوه شي تغیر په ټول بدن کې د مشکلاتو سبب کیږي، مثلا لوړ فشار یو له دې مشکلاتو څخه وي، د عمر په زیاتېدلو سره دپښتورګو عملکرد په بدن کې د مالګو او اوبو د تعادل د تغیرېدلو سبب کیږي،  دا تغیر د لوړ فشار درامنځ ته کېدلو سبب کیږي.
  3. محیط:  د ناسالم ژوند کولو طرز لکه فزیکي فعالیت نه در لودل، د خوړو ضعیف رژیم، کولی شي د وخت په تېرېدلو سره  بدن تر تاثیر لاندې ونیسي،  چې بعضې د ژوند روشونه د وزن د زیا تېدلو سبب کیږي.
  4. ثانوي لوړ فشار Secondary Hypertension: زر واقع کیږي او د ابتدایي فشار نه شدید تر وي، ځینې ناروغۍ چې د ثانوي فشار سبب کیږي لکه لاندې ډول دي.
  5. دبښتورگو ناروغي
  6. دبښتورګو اوږد مهاله انتانات
  7. په خوب کې د تنفس بندش
  8. دزره ولادي ناروغي
  9. ځینې هورموني ناروغي
  10. دتېروېد غده مشکلات
  11. د درملو جانبي عوارض
  12. دمخدره موادو مصرفول
  13. د ادرینال غدې ناروغي
  14. دغدو تومورونه
  15. دشکرې ناروغي
  16. Scleroderma (سکلیرودرما)
  17. ځینې درمل(contraceptive pills ,steroids, NSAID)
  18. ځینې یوناني درمل

دوینې لوړ فشار څنګه تشخیص کیږي:

د لور فشار تشخیص د فشارپه اندازه کولو سره صورت  نیسي، په هر ویزت کې دوینې فشار جلا، جلا  لیدل کیږي، که په کوم ویزت کې یې  ستاسو فشارونه لیدو ورنه درخواست وکړې چې ستاسو فشار وگورئ.

که چېرې ستاسو فشار لوړ وي نو ممکن ډاکتر به په څو ورځو یا څو هفتو کې  ستاسو فشار څو ځله وگورئ، په ندرت سره داسې شوي چې ډاکتر په یو وار د فشار په اندازه کولو سره د لوړ فشار تشخیص کېږي.

دوینې لوړ فشار کوم اعراض نه لري نو یوازینۍ لاره دا چې تاسو لوړ فشارلرئ که نه په منظمه توگه د مربوطه ډاکتر په واسطه د فشار کتل دي، البته د دوه یا د دووه نه زیات وارې په جلا، جلا ملاقات سره باید فشار مخکې د تشخیص نه وکتل شي، که چېرې دوینې فشار په دې ملاقاتو کې لوړ وي بیا لوړ فشار بلل کیږي.

کوم کسان  دوینې لوړ فشار د خطر سره مخامخ دي؟

  1. عمر: د عمر  په زیاتېدو سره د لوړ فشار خطر زیاتیږي.
  2. 2.                   نژاد/قومیت: لوړ فشار په امریکایي افریقایانو کې زیات دي.
  3. 3.                   وزن: په هغو کسانو کې چې وزن یې زیات وي یا چاق وی لوړ فشار زیات وي.
  4. 4.                   جنس: د  55 کالو مخکې سړی نظر ښځو ته زیات په لوړ فشار دا اخته کېدلو امکان وي او  د 55 کالو وروسته ښځې نظر سړیو ته زیات په لوړ فشار د اخته کېدلو امکان وي.
  5. 5.                   فامیلي تاریخچه: که چېرې د لوړ فشار فامیلي تاریخچه موجوده وي نو د لوړ فشار پیدا کېدو خطر موجود وي.
  6. 6.                   د ژوندکولو طرز: د ژوند کولو ځینې عادات د لوړ فشار د پیدا کېدلو سبب کیږي لکه:

 (ډیره مالگه خوړل، د پوتاشیم کم خوړل، فزیکی فعالیت نه درلودل، او سگرټ څکول، نارامه یا ناکافي خوب)

اعراض وعلایم:

  1. په کلي ډول دوینې لوړ فشار یوه خاموشه  ناروغي ده، ډېری کسان هیڅ ډول نښې نه لري، ممکن چې ددې ناروغي  د نښو د ښکاره کېدلو پورې څو کلونه تیر شي، حتی په دې وخت کې هم ممکن دي چې ددې علایمو نسبت نورو دلایلو پورې وتړلی شي.
  2. 2.                   لوړ فشار کوم خاص اعراض نه لري ځکه ناروغان نه پوهیژي چې دوی لوړ فشار لري که نه، مګر دا چې فشار ډېر لوړ شي.

د ډیر لور فشار اعراض او علایم ممکن په لاندې دول وي.

  1. سر دردي
  2. نفس تنگي
  3. دپوزې وینې کیدل
  4. سر گیچي په  تدریجي ډول
  5. دزړه د حرکاتو بېې نظمي
  6. د ساه اېستلو مشکل
  7. د سینې د قفس درد
  8. په لېدلو کې تغیرات
  9. په ادرار کې وینه

دا علایم د طبي فوري مراقبت ته ضرورت لري، دا علاېم د لوړ فشار په ټولو ناروغانو کې منځ ته نه راځي، اما ددې علاېمو د رامنځ ته کېدلو ته د انتظار په کولو سره ممکن د مرگ سبب شي.

پدې ناروغۍ د اخته کېدلو باندې د پوهېدلو غوره لار د فشار منظم معاینه کول دي، اکثرا په هر ملاقات کې دوینې فشار اندازه کیږي، په کلني چک آپ کې د وینې فشار اندازه کیږي، خو که چېرې فامیلي سابقه د لوړ فشار یا د زړه د ناروغۍ او یا د لوړ فشار د پیدا کېدلو فکتورونه ولري، نو ممکن ستاسو ډاکتر تاسو ته په کال کی دوه ځل دوینې د فشار داندازه کولو تو صیه وکړي، دا کار تاسو او ستاسو ډاکتر سره مرسته کوي، چې ددې ناروغۍ باندې د اخته کېدلو نه زر خبر شي.

دلوړ فشار اخطلاطات:

که لوړ فشار تداوي نه شي نو د لاندې اخطلاطاتو لامل کیږي:

  1. مغزي سکته
  2. 2.                   دزړه حمله
  3. دزړه عدم کفایه
  4. دزړه د حرکاتو بې نظمي
  5. 5.                    دپښتورګو دکاره لویدل
  6. 6.                   . دسترګو ستونزې
  7. د حافظې او پوهېدلو مشکل
  8. هېرېدل

10طریقی چی بغیر له دواد لوړفشارپه کنټرولوکی مرسته کوی:

د ژوندکولود طرز یو سالم تغیر دلوړ فشار په راټیټولو کی خورا ډ یراهمیت لری دلته رایج ترینی کورنی دحل لاری ذکر شوی دی

1.                  دوزن کمول:

که چیری ستاسو وزن ډیر وی نو کوشش وکری چی خپل وزن د غذایی رژیم اود فزیکی فعالیت په زریعه را کمولو سره دلوړ فشار په راتیتیدو کی مرسته وکړی.

بعضادوزن زیاتیدو سره فشار هم لوړیږی.زیات وزن په خوب کی د تنفس کولو کی دمشکل (Sleep Apnea ) سبب کیږی،چی فشار دلوړیدو سبب کیږی.

  1. دملا اندازه مهمه ده.دملا زیاته اندازه د لوړ فشار دپیدا کیدو  یو فکتور ده
    1. دسړیو دملا اندازه   40 inch > وی د لوړ فشار دپیدا کیدو خطروی
    1. 2.                   دشځو دملا اندازه  35 inch> وی د لوړ فشار دپیدا کیدو خطروی
  2. منظم سپورت کول:

دزیات بدنی فعالیت په ترڅ کی سالم وزن لاس ته راتلی شی.بر علاوه له دینه چی ورزش وزن کموی  داسترس په کمولو کی د فشار په کمولو کی  او د قلبی وعایی سیستم  دتقویت سبب ګرځی. په هفته کی ۱۵۰دقیقی سپک سپورت کول یا په هفته کی پنځه ورځی هره ورځ ۳۰ دقیقی سپورت کول ضروری دی.

که لوړ فشار لری نوپه هفته کی 150 min یا په ورځ کی 30 min منظم سپورت کولو سره فشار په (5-8mmHg) راتیتیدو کی رول لری.  که سپورت پریږدی ستاسوفشاربیا لوړیږی.

که فشار ونه لری سپورت کولو سره د لوړ فشار درامینځ ته کیدو څخه  مخنیوی کوی. خو که فشار ولری منظم سپورت کولوسره لوړ فشار مصون خد ته دراتیتیدولامل کیږی.

دمثال په ټوګه: (, jogging بایسکل سواری،لامبو وهل،, نڅاکول ،قدم وهل )او داسی نور

  • صحی او مناسب غذا خوړل:

دخوړو سالم رژیم جوړول:

دخوړو سالم رژیم  دلوړ فشار په راټیټید لو کی خورازیات اهمیت لری.او دلوړ فشار نه راولاړی شوی ستونزو په کنترول کی رول لری.داستونزی عبارت دی له (دزړناروغی،دماغی سکته اود زړه حمله). دخوړو سالم رژیم په لاندی خوړو تاکید لری.

  1. میوه جات
  2. سبزیجات
  3. غله جات
  4. کم روغنه پروتینونه لکه د کبغوشه

هغه خواړه چی حبوبات،میوه جات،سبزیجات اوکم روغنه وی په خوړلو سره که دوینی لوړ فشار ولری 11 mm Hg یی فشار راتیتوی.

د خوړو مناسب رژیم د لوړ فشار باندی د اخته کسانو لپاره:

دلوړ فشار د تداوی او دلوړفشار نه داحتمای جانبی عوارضو څخه د مخنیوی په خاطر ساده طرینه لاره ستاسو غذایی رژیم دی.هغه څه چی خوری نو د ستاسو دلوړ فشار په کمولو کی دیر رول لری. 

دلته ځینی رایج ترینی دغذایی رژیم  توصیی د  د لوړ فشارباندی داخته کسانو لپاره مطرح کیژی.

غوشه کمه او سبزی زیات مصرفول:

دسبزیجاتو په استعمال سره دفیبز په زیاتیدو او دسدیم او او د نا مشبوع غوړودکمشت سبب کیږی.د میوو،پانی لرونکو سبزیجاتو او دسبوس دارو غله جاتو استعمال زیات کړی.دسری غوشی پرځای کم غوړ لرونکی سالم  پروتینونهلکه کبان او د چرګانو غوشی انتخاب کړی.

دمالګی کمول:

په لوړ فشار اخته کسان یا هغه کسان چی دزړه په ناروغیو داخته کیدلو په خطر معروض ویی نو دوی ته لازمه ده چی دخپل ورځنی دسودیم مصرف د۱۵۰۰میلی ګرام او ۲۳۰۰ میلی ګرام تر مینځ حفظ کړی.زیاتی وقت د سدیم د کمولو بهترینه لاره د خوړو تازه پخول دی.د رستورانتونو او د تیار خواړو څخه ډډه وشی ځکه معمولا مالګه یا سدیم زیات لری.

د شیرینی جات مصرف حداقل ته رارسول:

قندی خواړه لوړه کالوری لری خو غذایی ارزش نه لری.که چیری شیرینی غواړی نوکوښښ وکړی چی تازه میوی مصرف کړی.

  1. په خوړو کی مالگه کمول:
    1. که لوړ قشار ولری دمالگی په کمولو سره دوینی فشار 5-6 mmHg راشکته کیژی
    1. دملگی مناسبه اندازه 1500 mg/d ده
  2. دالکول نه استعمالول: د الکول له استعماله باید ډډه وشی.ځکه چی الکول په خپل وار د فشار د لوړیدو سبب کیږی.
  3. دسګریټ بندول:

که چیری د سګرټ عمل لری کوښښ وکری چی هغه ترک کړی.دتنباکو په دود کی کیمیایی مواددوجود انساجو ته ضرر رسوی او دوینی درګونو دجدار د سخت کیدلو سبب کیږی.چی دفشار دلوړیدو سبب کیږی.

دهر سگرټ دختمیدلونه وروسته ترڅو دقیقو لپاره  فشار لوړیږی.دسگرت په بندولو سره فشار دوباره نارملحد ته راځی اودزړه له ناروغیوڅخه مخنیوی کیږی.په مجموع کی سګرټ بندول صحت شه کوی.

  • دکافی  نه استعمالول:
    • کوم کسان چی کله کله کافی استعمالوی ددوی فشار 10 mmHg لوړیږی.خو کوم کسان چی په منظم دول کافی خوری پر دوی کم یا هیڅاثر نه کوی.
    • 2.                  30 min وروسته دکافی دخوړلو نه دی فشار وکتل شی که 5-10 mmHg جگ و نو دکافی په مقابل کی حساس دی.
  • د روحی فشار کمول::

ورزش کول د استرس یا د روحی فشار دکمولو یا مدیریت کولولپاره ښه لاره بلل کیږی.ځینی نورفعالیتونه هم موثر واقع کیدلی شی. په کافی اندازه خوب کول هم داسترس په کمولو کی مرسته کوی.

مزمن روحی فشارونه دوینی فشار د لوړید وسبب کیږی.فکر  وکړیی چی کوم شیان سبب دسترس  کیږی .د لری کولو یا کمولو  کوشش یی وکړی.د روحی فشار دکمولو په خاطر کولی شی چی له ملګرو سره وقت تیر کړی،میلی ته ولاړ شی.دخپلوانو کورو ته د پوښتنی لپاره ولاړ شی. 

  • خپل کور کی فشار مونیتور کول او له داکتر سره منظم کتل:
  • دسپورت کیدل:دفامیل یادملگرو حمایت لاسته راوړل

دلور فشار نه مخنیوی:

که چیری دلور فشار د خطر فکطورونه په تاسو کی لیدل کیزی نو همدا اوس کولی شی چی دخطر دکمولو او او ورڅخه دناوړه عوارضو دکمولو په موخه کوتلی اقدامات وکری. سالم خواره مو دخپل غذایی رژیم کی اظافه کری.  په کرار کرار دسبزیجاتو مصرف پبل کری.ورسره د میوه جاتو مصرف هم پیل کری.دقندی غذایی خواړو مصرفه کم کړی.دسګریت د استعمال څخه ډډه وکړه.الکولی مشروبات  مه څکی.سپورت کول مو د روزمره معمول وګرځوی.دروحی فشارونو څخه کوښښ وکړی ځان وساتی .خوب مو ارا مه او په کافی اندازه کړی.په کال کی یو یا دوه ځل خپل فشار چک کی.

محمد الیاس وردک

د طب پوهنځی د وروستي کال محصل او دیوان بیګي کلینیک کې ستاژر

Leave a Comment

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي.

Scroll to Top